काठमाडौं / सत्तामा प्रधानमन्त्री फेरिए, सरकार फेरिए, राजनीतिक समीकरण फेरिए ।
तर केही अनुहार भने सत्ताको केन्द्रबाट कहिल्यै टाढा भएनन् । प्रधानमन्त्रीको कुर्सी फेरिँदा मन्त्री, सचिव र कर्मचारी फेरिए, तर नेताको ‘भित्री घेरा’मा बसेका स्वकीय सचिवहरू भने शक्तिको वरिपरि घुमिरहे । अब त्यही शक्तिको घेरामा बसेका एक पात्रको सम्पत्तिको हिसाब अख्तियारले खोज्न थालेपछि राजनीतिक वृत्तमा तरंग पैदा भएको छ। एमाले अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका प्रमुख स्वकीय सचिव राजेश बज्राचार्यमाथि अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले गैरकानुनी सम्पत्ति आर्जनको आशंकामा अनुसन्धान थालेको छ।
अख्तियारले बज्राचार्यलाई बोलाएर सम्पत्ति विवरणसम्बन्धी फारमसमेत भराएको छ। अन्य विवरणअनुसार उनले १३ पन्ने सम्पत्ति विवरण फारम बुझाएका छन्। बज्राचार्य सामान्य कर्मचारी होइनन् । उनी ओलीको सचिवालयमा लामो समयदेखि रहँदै आएका व्यक्ति हुन् । कम्तीमा दुई दशकदेखि ओलीको सचिवालयमा कार्यरत रहेको र ओली प्रधानमन्त्री भएका बेला पटक–पटक प्रमुख स्वकीय सचिवको भूमिकामा रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
त्यसैले अहिले अख्तियारको फाइलमा परेको प्रश्न पनि सामान्य छैन— प्रधानमन्त्रीको सबैभन्दा नजिक बसेर वर्षौं शक्ति र पहुँच प्रयोग गरेका स्वकीय सचिवको सम्पत्ति कति छ ? त्यो सम्पत्ति कहाँबाट आयो रु आम्दानी र सम्पत्तिको अनुपात मिल्छ कि मिल्दैन ? यही प्रश्नको उत्तर खोज्न अख्तियारले सम्पत्ति विवरणदेखि स्रोतसम्मको हिसाब केलाउन थालेको हो। १३ पन्ने फारममा के–के खुल्यो ?
अख्तियारले बज्राचार्यलाई बोलाएर सम्पत्ति विवरणको फारम भर्न लगाएको विषय बाहिरिएसँगै राजनीतिक वृत्तमा अनेक प्रश्न उठेका छन्। बज्राचार्यले भने आफूलाई अख्तियारले बोलाएर फारम बुझाएको स्वीकार गरेका थिए । तर अनुसन्धानको प्रकृति र विषयबारे थप कुरा गर्न उनी तयार भएनन् ।अर्थात्, अनुसन्धान सुरु भएको छ, तर फाइलभित्रको वास्तविक हिसाब अझै सार्वजनिक भएको छैन। अख्तियारको अनुसन्धानले अब सम्पत्तिको सूची मात्र हेर्ने होइन, त्यसको स्रोत, खरिद–बिक्री, लगानी र आयस्रोतसँगको सम्बन्धसमेत केलाउने अवस्था आउन सक्छ।
भुटानी शरणार्थी प्रकरणको ‘एक करोड’ कनेक्सन बज्राचार्यमाथि अनुसन्धानको चर्चा चुलिनुको अर्को कारण नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणसँग जोडिएको पुरानो आरोप पनि हो। उक्त प्रकरणका आरोपी केशव दुलालले बयानका क्रममा बज्राचार्यलाई एक करोड रुपैयाँ बुझाएको दाबी गरेका थिए। दुलालको बयानमा बज्राचार्यलाई बालुवाटारमा रकम बुझाएको उल्लेख भएको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ। बज्राचार्यले भने आफूविरुद्ध लगाइएको आरोप अस्वीकार गर्दै आएका छन्।
त्यसैले अहिले अख्तियारको सम्पत्ति अनुसन्धानलाई धेरैले यही पृष्ठभूमिसँग जोडेर हेर्न थालेका छन्। तर यहाँ निर्णायक कुरा आरोप होइन, आरोपको प्रमाण र सम्पत्तिको स्रोत हो। ओलीले नै अख्तियारमा चासो राखेपछि झन् प्रश्न बज्राचार्यमाथि अनुसन्धान भइरहेको जानकारी पाएपछि एमाले अध्यक्ष ओलीले अख्तियारका केही पदाधिकारीसँग सम्पर्क गरेको एमाले सचिवालयसम्बद्ध स्रोतलाई उद्धृत गर्दै समाचारमा उल्लेख छ। एमालेभित्र भने अनुसन्धान राजनीतिक प्रतिशोधका आधारमा अघि बढाइएको हो कि भन्ने अनौपचारिक चर्चा चलेको दाबीसमेत गरिएको छ।
तर अख्तियारको अनुसन्धानको वास्तविक निष्कर्ष नआएसम्म यसलाई राजनीतिक प्रतिशोध वा भ्रष्टाचारको प्रमाण भनेर निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। यहीँबाट अर्को ठूलो प्रश्न उठ्छ— यदि सम्पत्ति वैधानिक स्रोतबाटै जोडिएको हो भने अख्तियारको अनुसन्धानले त्यसलाई स्पष्ट पार्नेछ । यदि स्रोतसँग हिसाब नमिलेको सम्पत्ति भेटियो भने त्यसको जवाफ पनि दिनुपर्नेछ ।स्वकीय सचिव पद सानो, पहुँच ठूलो ?
नेपालको राजनीतिक अभ्यासमा स्वकीय सचिव पदलाई धेरैले सामान्य प्रशासनिक भूमिकाका रूपमा बुझ्छन् । तर शक्तिशाली नेताको प्रमुख स्वकीय सचिव भने नेतासम्म पहुँचको महत्वपूर्ण ढोका बन्ने गर्छ। कसलाई भेटाउने ? कसको कुरा नेतासम्म पुर्याउने ? कसको फाइल कहाँ पुग्ने ? कसले नेताको नजिक पुग्ने ? यस्ता प्रश्नमा स्वकीय सचिवको भूमिका प्रभावशाली हुन सक्छ। त्यसैले लामो समयसम्म शक्तिको केन्द्रमा रहेका यस्ता व्यक्तिको आर्थिक हैसियतबारे प्रश्न उठ्नु पनि अस्वाभाविक होइन।
अब अख्तियारको हातमा पुगेको १३ पन्ने विवरणले सत्ताको पहुँच र सम्पत्तिको वृद्धिबीचको सम्बन्ध कति स्वाभाविक छ भन्ने देखाउनेछ। फाइल खुल्यो, अब हिसाब खुल्ला ? बज्राचार्यमाथिको अनुसन्धानले एउटा व्यक्तिको सम्पत्तिको मात्र परीक्षण गर्ने होइन, नेपालको राजनीतिमा नेताको छेउमा बसेर शक्ति प्रयोग गर्ने ‘भित्री घेरा’ कति पारदर्शी छ भन्ने प्रश्नसमेत उठाएको छ। अहिले अख्तियारले अनुसन्धान थालेको छ । दोषी ठहर भइसकेको अवस्था होइन । तर अनुसन्धानको सुरुवात आफैंमा गम्भीर संकेत हो।
अब हेर्न बाँकी छ—१३ पन्ने सम्पत्ति विवरणले के देखाउँछ ? एक करोडको आरोपसँग जोडिएको पुरानो छाया कहाँसम्म पुग्छ ?सत्ताको सबैभन्दा नजिक बसेको ‘विश्वासपात्र’को सम्पत्तिको हिसाब आम्दानीसँग मिल्छ कि मिल्दैन ? अख्तियारको फाइलले यसको जवाफ खोज्दैछ। सत्ताको ढोकाभित्र वर्षौं बसेको स्वकीयको सम्पत्तिको ढोका खुलेपछि भित्र के भेटिन्छ—सम्पत्तिको सामान्य हिसाब कि शक्तिको आडमा बनेको अर्को ठूलो कथा ?
